تراز آزمایشی گزارشی است که در پایان یک دوره مشخص از حساب‌ها تهیه می‌شود تا جمع بدهکار و بستانکار حساب‌ها با هم مقایسه شوند. هدف اصلی این گزارش، بررسی صحت ثبت‌های حسابداری و پیدا کردن خطاهای احتمالی در دفاتر است. در واقع، تراز آزمایشی به حسابدار کمک می‌کند تا قبل از تهیه گزارش‌های مالی مهم‌تر مانند ترازنامه، مطمئن شود اطلاعات ثبت‌شده درست و کامل هستند.

این گزارش نه تنها وضعیت کلی حساب‌ها را نشان می‌دهد، بلکه ابزاری برای جلوگیری از اشتباهات مالی در آینده هم به شمار می‌آید. استفاده از تراز آزمایشی باعث صرفه‌جویی در زمان و دقت بیشتر در تهیه صورت‌های مالی می‌شود.

 

ترازنامه چه اطلاعاتی به ما ارائه می‌دهد؟

ترازنامه یکی از مهم‌ترین صورت‌های مالی است که در یک تاریخ مشخص، وضعیت دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه یک مجموعه را نشان می‌دهد. برخلاف تراز آزمایشی در حسابداری که برای بررسی صحت ثبت‌ها استفاده می‌شود، ترازنامه تصویری شفاف از وضعیت مالی شرکت ارائه می‌کند.

در این گزارش، اطلاعات به دو بخش اصلی دارایی‌ها و بدهی‌ها تقسیم می‌شوند تا توازن مالی سازمان مشخص شود. آشنایی با آموزش ترازنامه به مدیران و حسابداران کمک می‌کند تصمیم‌های مالی بهتری بگیرند. تفاوت تراز آزمایشی و ترازنامه دقیقا در همین کاربردهای متفاوت و هدف نهایی آن‌هاست.

 

تفاوت‌های اصلی بین تراز آزمایشی و ترازنامه

تراز آزمایشی بیشتر برای بررسی صحت ثبت‌ها و کشف خطاهای حسابداری کاربرد دارد، اما ترازنامه گزارشی رسمی برای نمایش وضعیت مالی یک شرکت است. برای درک بهتر تفاوت‌ها، جدول زیر را ببین:

موضوع مقایسه	تراز آزمایشی	ترازنامه
هدف	کنترل صحت ثبت‌ها و کشف خطا	ارائه وضعیت مالی شرکت
زمان تهیه	در طول دوره مالی	در پایان دوره مالی
اجزای اصلی	جمع بدهکار و بستانکار حساب‌ها	دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه
رسمیت قانونی	غیررسمی و داخلی	رسمی و مورد نیاز گزارش‌های مالی
استفاده‌کنندگان	حسابداران و تیم مالی	مدیران، سرمایه‌گذاران، و مراجع قانونی

 

نقش تراز آزمایشی در فرآیند حسابداری

تراز آزمایشی نقش مهمی در اطمینان از درستی ثبت‌های حسابداری دارد و قبل از تهیه صورت‌های مالی اصلی بررسی می‌شود. این گزارش به حسابداران کمک می‌کند خطاهای احتمالی را شناسایی و اصلاح کنند تا اطلاعات مالی دقیق‌تری در دسترس باشد.

وجود تراز آزمایشی باعث می‌شود ترازنامه و سایر گزارش‌های مالی با کمترین اشتباه آماده شوند. در واقع، این گزارش یک مرحله کنترلی بین ثبت رویدادها و تهیه صورت‌های مالی رسمی است.

 

مراحل تهیه تراز آزمایشی و نکات مهم

برای تهیه تراز آزمایشی، حسابدار باید ثبت‌های حسابداری را مرور کند، مانده حساب‌ها را استخراج کرده و در نهایت جمع بدهکار و بستانکار را مقایسه کند تا از صحت اطلاعات مطمئن شود. جدول زیر مراحل تهیه و نکات مهم هر مرحله را نشان می‌دهد:

مرحله	توضیحات	نکات مهم
جمع‌آوری اطلاعات	بررسی تمام سندهای حسابداری ثبت‌شده در دفتر روزنامه و دفتر کل.	اطمینان از کامل بودن ثبت‌ها و تطابق آن‌ها با مدارک اصلی.
استخراج مانده حساب‌ها	انتقال مانده هر حساب از دفتر کل به لیست اولیه تراز.	توجه به مانده بدهکار و بستانکار و جلوگیری از جابجایی اعداد.
تهیه جدول تراز آزمایشی	ثبت مانده‌ها در دو ستون بدهکار و بستانکار در قالب جدول.	ترتیب حساب‌ها طبق سرفصل‌های حسابداری رعایت شود.
جمع‌گیری ستون‌ها	محاسبه مجموع ستون‌های بدهکار و بستانکار برای بررسی توازن.	در صورت عدم تساوی، خطاها در دفاتر بررسی و اصلاح شوند.
بررسی نهایی	مرور کل تراز برای یافتن خطاهای احتمالی و تکمیل گزارش.	دقت در اعداد و مقایسه با دفاتر اصلی قبل از بستن تراز.

 

کدامیک برای ارزیابی مالی دقیق‌تر است؛ ترازنامه یا تراز آزمایشی؟

برای ارزیابی دقیق وضعیت مالی، ترازنامه اهمیت بیشتری دارد چون تصویری شفاف از دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه ارائه می‌دهد. تراز آزمایشی بیشتر یک ابزار کنترلی است و به‌تنهایی برای تصمیم‌گیری‌های مالی کافی نیست. بنابراین، ترازنامه مبنای اصلی تحلیل مالی و ارزیابی عملکرد شرکت محسوب می‌شود.

سخن آخر

تراز آزمایشی و ترازنامه هر دو از ابزارهای مهم حسابداری هستند، اما هرکدام هدف متفاوتی دارند. تراز آزمایشی برای کنترل و بررسی صحت ثبت‌ها به کار می‌رود، در حالی که ترازنامه گزارش رسمی وضعیت مالی یک شرکت را ارائه می‌دهد. اگر می‌خواهی تصمیم‌های مالی دقیق‌تری بگیری، درک تفاوت تراز آزمایشی و ترازنامه و آشنایی با آموزش ترازنامه اهمیت زیادی دارد. با شناخت این دو گزارش، هم سرعت کار بالا می‌رود و هم خطاهای احتمالی به حداقل می‌رسد.